Ticari Gemilerde Seyrüsefer Öncesi Hazırlanan 'Seyir Planının' Önemi

  • 4 Mart 2020 tarihli İngiliz Deniz İhtisas İstinaf Mahkemesi kararı ile ticari gemilerde seyir zabitleri tarafından hazırlanan seyir planlamasının ne denli önemli olduğu bir kez daha vurgulandı. Söz konusu karara ilişkin olayda, değeri 500 milyon ABD Doları’nı aşan ve yaklaşık 8.000 ton yakıt yüklü büyük bir konteyner gemisi, 17 Mayıs 2011 tarihinde Çin’in Xiamen limanından açık denize doğru kanalda seyrederken ışıklı şamandıralarla işaretlenmiş sığ suda karaya oturdu. Gemi Maliki, başarılı kurtarma-enkaz operasyonunun neticesinde hukuki haklarını kullanarak müşterek avarya ilan etti. Toplam harcama tutarı 13 milyon ABD Dolarından fazlaydı ve bunun 9,5 milyon ABD Doları kurtarmacılara ödendi. Yük ilgililerinin yaklaşık %8’i Kaptan’ın geminin karaya oturmasında hatası olduğu iddiası ile yaklaşık 800,000 ABD Doları tutarındaki paylarını ödemeyi reddetti. Yük ilgilileri özellikle sefer için seyir planlamasında yanlışlıklar olduğunu ve bunun da gemiyi denize elverişsiz hale getirdiğini iddia etti. Buna karşılık savunma olarak gemi maliki, sığ suyun haritada yer almadığını iddia etti. Karaya oturmanın yaşandığı bölgede yapılan hidrografik araştırma neticesinde, karaya oturma hadisesinin yaşandığı bölgenin İkinci Dünya Savaşında kullanılan mayınlar sebebi ile haritada görünmeyen sığ suların oluşma riskinin olduğu bir bölge olduğu tespit edildi. Yapılan yargılama neticesinde İngiliz Deniz İhtisas Mahkemesi seyir planının yetersiz olduğuna karar verdi. Mahkeme bu karara varırken özellikle üçüncü kaptan tarafından hazırlanan sefer planında, denizciler için çok önemli olan ve karaya oturma hadisesinden yaklaşık beş ay önce; Xiamen’e yaklaşırken haritada gösterilenden daha az sayıda derinliğin varlığı konusunda denizcileri uyaran, haritada gösterilen kanal derinliklerinin gemi için yeterli olduğunu onaylayan, UKHO (Birleşik Krallık Hidrografi Ofisi) tarafından düzenlenmiş olan Ön Bildirim’e (NM6274/P10) atıfta bulunmadığı görüldü. Daha açık bir ifadeyle mahkeme, seyir planı hazırlanırken kullanılan haritaların güncel haritalar olmadığını tespit etti.Bu verilerin ışığında İngiliz Deniz İhtisas Mahkemesi, güncel haritalar kullanılmadan oluşturulan ve elverişli olmayan seyir planının karaya oturmanın nedeni olduğuna; bu durumun da gemi maliğinin Lahey Visby Kuralları (Madde 3, Kural 1) uyarınca, geminin denize elverişliliği konusunda gerekli özeni göstermemesinden kaynaklandığına karar verdi ve yük ilgilileri müşterek avarya kapsamındaki sorumluluklarından kurtuldu. Bu karar özelliklke gemideki seyir zabitleri tarafından özenli ve kesin bir şekilde oluşturulmuş seyir planının ne denli önemli olduğunu bir kez daha tescil etmiş oldu. Burada karara konu olan olayın, kağıt haritalardan elektronik haritalara geçiş döneminde meydana geldiğini belirtmekte fayda var. 2011 yılında, geminin UKHO elektronik haritaları taşıması için SOLAS’ın öngördüğü hiçbir bir gereklilik yoktu ve gemi, UKHO kağıt haritaları taşıyarak SOLAS ile uyumlu hale geldi. 4 Mart 2020'de İngiliz Deniz İhtisas İstinaf Mahkemesi, 17 Mayıs 2011'de Çin'in Xiamen kentinde konu konteyner gemisinin karaya oturmasına ilişkin son derece kayda değer bu kararı onayarak bir kere daha yetersiz seyir planlaması ile sefere çıkmanın gemiyi elverişsiz hale getirdiğini belirtti. Denize elverişlilik kavramı hukuken bakıldığında sadece geminin seyrüsefer yapabilmesini değil; taşıdığı yük ile seyrettiği rotada elverişli biçimde sefer yapabilmesini de kapsayan geniş bir kavramdır. Bu sebeple denize elverişlilik, geminin yola ve yüke elverişliliğini de kapsamına alır. İşte bu karar ile İngiliz Deniz İhtisas Mahkemeleri de (İlk derece ve İstinaf) geminin seyrüsefere çıkmadan önce, taşıdığı yükü de dikkate alarak, en güncel haritaları kullanarak sefer planı hazırlanmasının yola elverişlilik açısından elzem olduğunu ve bunun denize elverişlilik kapsamında değerlendirileceğinin altını bir kere daha çizmiş oldu. Geminin denize elverişliliğini etkileyen seyre çıkmadan önce hazırlanan seyir planının ne derece önemli olduğu; güverte zabitlerinin hazırlamakla yükümlü olduğu seyir planının kaptan tarafından ve diğer zabitlerle beraber tekrar dikkatlice gözden geçirilmesi, denizcilere ilanların zamanında harita sistemlerine işlenmesi ve seyir planı hazırlanırken en güncel bilgilerle donatılmış haritanın kullanılması gerektiği hususunu siz değerli denizcilerin bilgilerine sunarız. İyi çalışmalar dileriz. Saygılarımızla, Kapt. Deha AYDIN Marine Claims Executive Esenyel Partners , Lawyers & Consultants